Roedd hen fferm yr Hendy ar safle Delfryn ar ystâd Cefn yr Hendy.

Mae map Ystâd Bute (1824) a map argraffiad 1af yr AO (1885) yn dangos yr Hendy fel anheddiad bach neu o bosibl fferm fawr yn cynnwys o leiaf saith adeilad. Wedi'i lleoli i'r de roedd Fferm Hendy, a oedd yn fferm ôl-ganoloesol.

Mae'r ffermdy’n dal i fodoli yng nghefn Delfryn, a gallwch ei basio gan ddefnyddio'r llwybr troed sy'n mynd i lawr yr allt o ben pellaf Acorn Close.

Cyn adeiladu'r ystâd dai fodern, arolygwyd yr ardal a nodwyd y 6 adeilad canlynol.

Adeilad A

Mae'n ymddangos bod yr adeilad hwn wedi mynd drwy sawl newid ers ei adeiladu. Roedd yn cael ei ddefnyddio’n wreiddiol fel sied gerti ac yn y cyfnod hwn roedd yn adeilad deulawr cymesur. Yn y blaen roedd dau fwa mawr wedi'u cynnal gan golofnau carreg cadarn a oedd yn rhoi mynediad i'r llawr gwaelod. Mae'n debygol bod y llawr uchaf hwn yn storfa neu ydlofft.

Adeilad B

Roedd yr adeilad unllawr hwn yn perthyn i'r cyfnod cyn 1824, er mae’n debygol o ddyddio o ddiwedd y 18fed ganrif ar y cynharaf. Effeithiwyd ar y wedd ogleddol yn ddifrifol gan feudy mwy modern a adeiladwyd; fodd bynnag, roedd rhai nodweddion cynharach yn dal i’w gweld. Ar hyd y wal ogleddol roedd cyfres o ffenestri wedi'u blocio ac roedd y wal ddwyreiniol yn cynnwys drws a oedd yn rhoi mynediad i'r trac sy'n arwain o'r iard i fyny Cefn-yr-Hendy. Roedd y wedd orllewinol yn feudy gyda blaen agored wedi'i rannu'n faeau gan bileri crwn main.

Adeilad C

Effeithiwyd ar yr adeilad hwn yn fawr gan weithgarwch modern ac nid oedd yn bosib penderfynu ar ei ffurf na’i ddefnydd gwreiddiol. Roedd yn perthyn i'r adeiladwaith ôl-1840 ac fe'i hadeiladwyd o flociau rwbel wedi'u gosod mewn morter calch. Mae’r ffurf sydd wedi goroesi yn dangos adeilad blaen agored a adeiladwyd yn erbyn ochr orllewinol adeilad D, a oedd yn cynnwys drws ar y llawr cyntaf, a flociwyd yn ddiweddarach, sy'n awgrymu bod adeilad C hefyd yn ddeulawr yn wreiddiol.

Adeilad D

Roedd hwn yn adeilad deulawr cul hir yn ffinio ag adeilad C ar ei ochr orllewinol. Roedd mynediad i'r llawr gwaelod drwy borth bwaog llydan yn yr wyneb deheuol, a drws a flociwyd yn rhannol yn y wal ogleddol. Roedd y llawr gwaelod wedi’i rannu’n ddau ac mae'n debyg y defnyddiwyd y rhan ddeheuol fel sied gerti. Roedd mynediad i'r llawr cyntaf trwy risiau wedi'u gosod yn erbyn y wal ddwyreiniol.

Adeilad E

Roedd yr ysgubor hon yn rhan o waith adeiladu cyn 1824. Ymddengys ei fod yn ysgubor nodweddiadol o'r 18fed/19eg ganrif gyda dau ddrws mawr i ganiatáu mynediad i gerti.

Adeilad F

Mae'r adeilad hwn yn ôl-ddyddio Map Degwm 1840 ac fe'i hadeiladwyd o rwbel wedi'i osod mewn morter calch. Roedd yn cynnwys dwy elfen ar wahân, dau dwlc a thŷ allanol. Mae'r ddwy elfen wedi'u gwahanu oddi wrth ei gilydd gan y wal sy'n amgáu'r buarth.