Mae Clwb Rygbi Pontyclun wedi bod yn rhan o wead ein cymuned ers 1887.
Ar 7 Medi 1897 gwnaeth Clwb Rygbi Pontyclun gais am aelodaeth i Undeb Rygbi Cymru ynghyd â Llanymddyfri, Cas-gwent ac Aberhonddu. Aethant ag aelodaeth URC i 48, er i Bontyclun golli eu haelodaeth URC yn 1900 oherwydd diffyg tanysgrifiadau.
Trefnwyd timau ieuenctid am y tro cyntaf ym Mhontyclun ar ddechrau'r 1900au gan fod yn gymysgedd o fechgyn ysgol a phobl ifanc.
Ail-ymgeisiodd Clwb Rygbi Pontyclun am aelodaeth Undeb Rygbi Cymru yn 1919 ynghyd â Llanharan a Ffynnon Taf ac ymunodd y tri ar 22 Awst y flwyddyn honno.
Chwaraeodd y tîm am y tro cyntaf ar gae sydd bellach yn safle Ysgol y Pant; cyn symud i Mill Fields a maes o law i Barc Windsor.
Roedd y 1920au yn llwyddiannus iawn i'r clwb gydag olyniaeth o dimau da. Darparwyd llif o dalent i glybiau o'r radd flaenaf a chwaraewr rhyngwladol i Gymru - Tommy Rees neu Tommy’r Eidal fel yr adnabyddid ef. Roedd gan y clwb enw da hyd yn oed yn erbyn timau dosbarth 1af.
Yn 1927 dewisodd y clwb ei liwiau Du a Gwyn sy’n dal i gael eu defnyddio hyd heddiw.
Dros y blynyddoedd mae'r ystafelloedd newid wedi cynnwys sied dun, pafiliwn bach, lle yn y Windsor a hyd yn oed llofft ar fferm (gydag anifeiliaid ar y llawr gwaelod). Yn fuan ar ôl yr Ail Ryfel Byd cododd y clwb £40 a ddefnyddiwyd i brynu hen sied depo nwyddau rheilffordd. Fe wnaeth y chwaraewyr ei roi i fyny a gosod cawodydd a thrydan sylfaenol ynddi. Cafodd yr ystafelloedd newid newydd hyn eu llysenw "Y pagoda" ac fe'u defnyddiwyd am dros 35 mlynedd.
Yn 1971 ffurfiodd y clwb dîm rygbi mini. Pontyclun, St Albans, Ironsides Tredegar ac Aberaman a'r Bontfaen oedd y timau cyntaf yng Nghymru i chwarae rygbi mini.
Ym mis Medi 1971 trefnwyd gêm i ddathlu penblwydd y clwb yn 75 oed a daeth tîm Llywyddion XV yn llawn o chwaraewyr rhyngwladol Cymru dan arweiniad Clive Rowlands.
Adeiladwyd clwb newydd ym Mharc Windsor, ac agorodd ei ddrysau am y tro cyntaf ar 30 Mawrth 1980 gyda'r agoriad mawreddog ychydig wythnosau'n ddiweddarach. Daeth Cliff Jones, Llywydd Clwb Rygbi Pontyclun yn llywydd URC yn nhymor 1980/81, y person cyntaf i fod yn Llywydd clwb ac URC ar yr un pryd.
Mae'r Clwb hefyd yn rhedeg Hebogiaid Pontyclun sy'n un o dimau merched hynaf a gorau Cymru, a'u tîm Rygbi Cerdded yw'r ail hynaf yng Nghymru.
Am fwy o wybodaeth am hanes cymuned Pontyclun ewch i’n hamgueddfa ar-lein
