Sylwch nad oes mynediad cyhoeddus i'r safle hwn.

Ychydig oddi ar ffordd Hensol y tu allan i Feisgyn a rhwng ffermydd Caergwanafuchaf a Ceulan mae olion caer gynorthwyol Rufeinig.

Adeiladwyd y gaer ac fe’i meddiannwyd yn ystod cydgyfnerthiad milwrol Flavian cynnar yn Ne Cymru ac mae’n debyg y byddai wedi bod yn gartref i rhwng 500 a 1000 o ddynion, yn dibynnu a oedd yn uned wyr meirch (prin), yn uned milwyr traed gyda rhai ceffylau neu’n uned milwyr traed.

Roedd y gaer yn cynnwys rhagfur pridd (y vallum), a oedd fel arfer yn cael ei gynnal yn y blaen ac yn y cefn gan dywyrch a phren. Y tu allan i'r rhagfur roedd o leiaf dwy ffos amddiffynnol. Adeiladwyd y caerau cynharaf gyda murlun pren a rhodfa wal ar y rhagfur a phyrth a thyrau pren mewn mannau o'i amgylch.

Ymhlith yr adeiladau a fyddai wedi’u cynnwys yn y gaer mae adeilad y pencadlys canolog (principia), gyda thŷ’r prif swyddog (praetorium) o bobtu iddo, ochr yn ochr ag ysguboriau, blociau barics, stablau, gweithdai a stordai.

Am fwy o wybodaeth am hanes cymuned Pontyclun ewch i’n hamgueddfa ar-lein